Boşanmada Ev Eşyaları ve Araç Paylaşımı Kime Kalır?

Taşınma kutuları hazırlanırken akla gelen ilk soru genellikle tazminat ya da nafaka değil, salondaki koltuğun ya da garajdaki aracın kimde kalacağıdır. Taraflar aynı evden ayrılırken kimin hangi eşyayı götüreceğine dair net bir kural bilmediği için bu konu beklenenden fazla gerginliğe yol açar. Oysa Türk hukukunda ev eşyaları ve araç, diğer mal varlıkları gibi belirli bir sınıflandırmaya tabidir ve bu sınıflandırma eşyanın fiilen kimde kalacağını değil, kimin ne kadar hak talep edebileceğini belirler. Aşağıda bu ayrımın nasıl kurulduğu, aracın kimin adına kayıtlı olduğunun neden tek başına yeterli sayılmadığı ve pratikte taşınma sürecinin nasıl yönetildiği ele alınıyor.

Boşanmada Ev Eşyaları ve Araç Hangi Kurala Göre Paylaşılır?

Evlilik içinde alınan ev eşyaları ve araç, kanunda öngörülen edinilmiş mallara katılma rejimi çerçevesinde edinilmiş mal sayılır ve bu mallar üzerinde eşler fiziksel bir paylaşımdan çok parasal bir hak talep eder. Eşyanın fiilen kimde kaldığı sorusu ile üzerindeki hakkın kime ait olduğu sorusu birbirinden farklı iki sorudur ve genelde birbirine karıştırılır.

TMK m. 202 uyarınca eşler arasında aksi kararlaştırılmadıkça yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır. Bu rejimde evlilik boyunca çalışma karşılığı elde edilen gelirle alınan her şey, ev eşyası da araç da dahil olmak üzere, kural olarak edinilmiş mal sayılır. Boşanmada bu mallar aynen bölüştürülmez, tasfiye sırasında güncel değerleri üzerinden hesaplanır ve ortaya çıkan fark taraflar arasında paylaşılır. Eşyanın kimde kaldığı fiili bir durumdur, üzerindeki hak ise ayrı bir hesabın konusudur. Genel çerçeve için mal paylaşımı rehberine bakılabilir.

Hangi Ev Eşyaları Kişisel Mal, Hangisi Ortak Sayılır?

Eşlerden birinin yalnız kendi kullanımına ayrılan eşyalar ile miras ya da bağış yoluyla gelen eşyalar kişisel mal sayılır ve paylaşıma girmez. Evlilik içinde ortak gelirle alınan mobilya, beyaz eşya ve elektronik aletler ise edinilmiş mal kabul edilir ve tasfiye hesabına dahil olur.

TMK m. 220 kişisel malın kapsamını belirler. Bu maddeye göre kişisel kullanıma özgülenmiş eşyalar, miras yoluyla edinilenler ve karşılıksız kazanma yoluyla gelen değerler kişisel mal grubuna girer. Uygulamada bu ayrım şöyle örneklenebilir.

• Kişisel eşya sayılanlar giysi, kişisel takı, evlilik öncesinden sahip olunan eşyalar, miras yoluyla gelen mobilya ya da tablo
• Ortak eşya sayılanlar evlilik içinde alınan beyaz eşya, koltuk takımı, televizyon, mutfak eşyaları, klima

Bir eşya evlilik öncesinden geliyorsa kişisel mal sayılmaya devam eder, ev değiştirse bile bu niteliği kaybetmez. Evlilik sırasında ortak gelirle yenilenmişse yeni eşya edinilmiş mal grubuna girer. Fatura ve fiş gibi belgelerin saklanması, hangi eşyanın hangi tarihte alındığını göstermesi bakımından ihtiyaç duyulan bir önlemdir ve anlaşmazlık çıktığında ispatı büyük ölçüde kolaylaştırır.

Ev Eşyalarının Güncel Değeri Nasıl Belirlenir?

Ev eşyalarının güncel değeri, alış fiyatı değil boşanma tarihindeki ikinci el piyasa değeri esas alınarak belirlenir. Taraflar bu değer üzerinde anlaşamazsa mahkeme bilirkişi görevlendirir ve eşyaların yaşı, durumu ve kullanım süresi göz önünde bulundurularak güncel bir değer tespiti yapılır. Bu tespit, tasfiye hesabının dayanağını oluşturduğu için özenle yapılması gereken bir aşamadır.

Küçük ev eşyaları için taraflar genelde kendi aralarında bir değer üzerinde anlaşır, çünkü bilirkişi masrafı eşyanın değerine göre orantısız kalabilir. Beyaz eşya, mobilya takımı ya da elektronik ürünler gibi daha yüksek değerli kalemlerde ise bilirkişi incelemesi istenmesi daha sık görülür. Bilirkişi, eşyanın satın alma tarihini, kullanım süresini ve piyasadaki ikinci el fiyatını birlikte değerlendirir. Faturası bulunmayan eski eşyalarda değer tespiti tahmini bir aralıkla yapılır ve tarafların ortak beyanı bu aralığı daraltabilir. Değeri düşük kalemlerde taraflar arasında basit bir liste üzerinden anlaşma sağlanması, dosyanın gereksiz yere uzamasını önleyen pratik bir yoldur ve bilirkişi masrafından da tasarruf sağlar.

Araç Kimin Adına Kayıtlıysa O Mu Sahip Olur?

Hayır, trafik tescili tek başına mülkiyeti kesin biçimde belirlemez. TMK m. 222 uyarınca bir eşin bütün malları aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal kabul edilir ve farklı bir iddiada bulunan taraf bu iddiayı kendisi ispat etmekle yükümlüdür. Ruhsattaki isim bu ispatta bir dayanak oluşturabilir, ama tek başına yeterli görülmez.

Ruhsatta bir eşin adı yazması, o eşin aracı fiilen elinde tuttuğu anlamına gelir, ama diğer eşin araç üzerinde hiçbir hakkı kalmadığı anlamına gelmez. Araç evlilik içinde ortak gelirle alınmışsa edinilmiş mal sayılır ve tescil hangi eş adına yapılmış olursa olsun diğer eş artık değer üzerinden bir hak talep edebilir. Araç evlilikten önce alınmışsa ya da miras yoluyla gelmişse kişisel mal sayılır ve bu durumda tescil zaten iddiayı destekleyen bir belge olarak işlev görür. Asıl bakılması gereken nokta, aracın hangi tarihte ve hangi kaynaktan edinildiğidir. Dava sürerken aracı fiilen kim kullanıyorsa kullanmaya devam eder, bu kullanım mülkiyet tartışmasının sonucunu önceden belirlemez.

Aracı Biri Aldı, Diğeri Katkı Yaptıysa Ne Olur?

Bu durumda mülkiyet değişmez, ancak katkı yapan eş için ayrı bir alacak hakkı doğar. Kredi taksitini düzenli ödeyen ya da satın alma bedeline katkı sağlayan eş, aracın kendisini değil, yaptığı katkı oranında bir tutarı talep eder. Bu talep aracın tescilinden bağımsız yürür ve katkının ne zaman yapıldığı da hesaba katılır.

Bu hak katılma alacağı ya da denkleştirme adıyla anılır ve hesabı aracın güncel değeri ile ödenen tutarlar üzerinden yapılır. Taraflar arasında anlaşma sağlanamazsa bu tutar bilirkişi incelemesiyle netleşir. Kredi dekontları, banka hesap hareketleri ve satın alma faturası bu talebin dayanağını oluşturur ve dosyaya sunulmadan talep zayıf kalır. Hesabın adım adım nasıl işlediği katılma alacağı hesaplama örneğinde ayrıntılı biçimde anlatılıyor. Belgesiz bir katkı iddiası mahkemede ispat güçlüğüyle karşılaşır ve talep tahmine dayanmak zorunda kalır. Bu yüzden ödemelerin aynı banka hesabından ve düzenli aralıklarla yapılmış olması, ilerideki ispat aşamasını büyük ölçüde kolaylaştırır.

Evden Ayrılırken Eşyalar Nasıl Bölüşülür?

Evden ayrılan taraf önce kişisel eşyasını, sonra üzerinde anlaşılan ortak eşya payını alır. Anlaşma sağlanamazsa dava sürerken eşyanın kullanımı fiilen evde kalan tarafta devam eder ve bu durum dava sonuçlanana kadar geçerliliğini korur. Taşınma sırasında yaşanan gerilim genellikle bu belirsizlikten, yani kimin neyi alabileceğinin baştan net olmamasından kaynaklanır.

Çocuk varsa mahkeme genellikle çocuğun günlük yaşamını sürdürdüğü evdeki temel eşyanın yerinde kalmasını gözetir, çünkü ani bir değişiklik çocuğun düzenini bozabilir. Bu, eşyanın mülkiyetini değiştiren bir karar değildir, yalnızca kullanımı düzenleyen geçici bir tedbirdir. Taraflar evden ayrılırken hangi eşyanın kimde kaldığını yazılı bir liste ile kayıt altına alırsa, ilerideki bir uyuşmazlıkta bu liste güçlü bir delil oluşturur. Fotoğraf çekmek ya da kısa bir teslim tutanağı imzalamak, sonradan “bu eşya bende değildi” tartışmasının önüne geçer ve iki taraf için de uzun vadede zaman kazandırır.

Değerli ya da tartışmalı bir eşya söz konusuysa bu tutanağın iki tarafça birlikte imzalanması, ilerideki bir itirazın önüne geçen basit ve etkili bir önlemdir.

Anlaşmalı Boşanmada Eşya ve Araç Protokolde Nasıl Yazılır?

Anlaşmalı boşanma protokolünde ev eşyaları ve araç ayrı bir madde olarak yazılmalıdır, “mal paylaşımı konusunda anlaştık” gibi genel bir ifade yeterli görülmeyebilir. Hangi eşyanın kimde kalacağı ve aracın kime devredileceği madde madde açıkça belirtilmelidir. Belirsiz bırakılan bir ifade, protokol onaylandıktan sonra bile taraflar arasında yeni bir tartışma başlatabilir.

Protokolde aracın devri planlanıyorsa bu devrin noter satışı ya da trafik tescil işlemiyle tamamlanacağı ayrıca belirtilmelidir, çünkü protokoldeki madde tek başına tescili değiştirmez. Taraflardan biri aracı kullanmaya devam edip diğerine belirli bir tutar ödeyecekse bu tutar ve ödeme planı da protokole yazılmalıdır. Ev eşyaları için toplu bir liste hazırlanıp protokole eklenmesi, ilerideki bir anlaşmazlığı büyük ölçüde önler. Boşanma sonrası aracın adına kayıtlı kalan taraf, sigorta ve vergi yükümlülüklerini de üzerine almış olur, bu ayrıntı protokolde göz önünde bulundurulmalıdır. Protokol mahkeme onayından geçtikten sonra taraflar madde üzerinde tek taraflı değişiklik yapamaz, bu yüzden metnin baştan eksiksiz kurulması ihtiyaç duyulan bir dikkattir.

Eşya ya da Araç İçin Ayrı Dava Açmak Gerekir Mi?

Evet, boşanma davası sırasında gündeme getirilmeyen eşya ve araç talepleri, boşanmadan sonra ayrı bir mal paylaşımı davasıyla ileri sürülebilir. Bu dava boşanma davasından bağımsız yürür ve kendi zamanaşımı süresine tabidir. Boşanma dosyasında bu konuya hiç değinilmemiş olması, talep hakkını kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Taraflar evlenirken ya da evlilik sırasında noterde bir mal rejimi sözleşmesi imzalamışsa, ev eşyaları ve aracın paylaşımı öncelikle bu sözleşmedeki hükümlere göre belirlenir. Mal rejimi sözleşmesinin neler içerebileceği ayrı bir başlıkta ele alınıyor. Böyle bir sözleşme yoksa yasal rejim uygulanır ve talep, boşanma kararının kesinleşmesinden sonra da belirli bir süre içinde açılabilir.

Yargıtay içtihadına göre bu talep genel zamanaşımı süresi olan on yıllık süreye tabidir ve süre boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren işlemeye başlar. Süre kaçırıldığında talep hakkı zayıflar, bu yüzden dava açmayı ertelemek riskli bir tercihtir. Dava açılmadan önce eşya ve araca ilişkin belgelerin toplanması, sürecin hızını ve dosyanın sağlamlığını doğrudan etkiler.

Boşanma Kesinleştikten Sonra Aracı Satmak İçin Diğer Eşin İzni Gerekir Mi?

Hayır, boşanma kararı kesinleştikten ve mal paylaşımı konusu tamamen çözülmüşse araç kimin üzerine kalmışsa o kişi aracı dilediği gibi satabilir. İzin gerekliliği yalnızca mal paylaşımı davası sürerken ya da mal kaçırma şüphesi gündemdeyken söz konusu olur, aksi halde evlilik bitmiş bir tarafın diğerinden onay alması beklenmez.

Mal paylaşımı davası açılmışsa ve ihtiyati tedbir kararı alınmışsa araç bu tedbir kaldırılmadan satılamaz. Tedbir yoksa taraf kendi adına kayıtlı aracı serbestçe devredebilir, ancak diğer eşin katılma alacağı hakkı bu satıştan etkilenmez. Satış sonrasında da diğer eş, aracın güncel değeri üzerinden hesaplanan payını talep edebilir.

Aracın satılmış olması hakkı ortadan kaldırmaz, yalnızca talebin dayandığı değeri günceller. Taraflardan biri satışın mal kaçırma amacıyla yapıldığından şüpheleniyorsa bu iddiayı mahkemede ileri sürebilir ve satış bedelinin gerçek piyasa değerine uygun olup olmadığı bilirkişi aracılığıyla sorgulanabilir. Bu tür bir şüphe genelde satışın boşanma sürecinin tam ortasına denk gelmesinden ya da bedelin piyasa rayicinin belirgin biçimde altında kalmasından doğar.

Ev Eşyası ve Araç Paylaşımında Sık Yapılan Hatalar

Eşya ve araç paylaşımında yaşanan uyuşmazlıkların büyük kısmı, sürecin başında atlanan küçük ayrıntılardan kaynaklanır. Aşağıdaki noktalar dosyanın ilerleyen aşamalarında sorun yaratan başlıca hatalardır ve çoğu erken davranışla önlenebilir niteliktedir. Hataların ortak noktası, bir belgenin ya da yazılı kaydın zamanında tutulmamış olmasıdır.

• Evden eşya götürülürken liste veya tutanak tutulmaması
• Aracın diğer eşe danışılmadan satılması ya da devredilmesi
• Kredi ya da taksit dekontlarının saklanmamış olması
• Protokolde eşya ve araç maddesinin genel bir ifadeyle geçiştirilmesi
• Aracın kimin adına kayıtlı kalacağının, sigorta ve vergi yükümlülüğüyle birlikte netleştirilmemesi

Bu hataların çoğu, sürecin başında kısa bir belge düzeni kurularak önlenebilir. Taraflar arasında en azından eşya ve araç konusunda kısmi bir uzlaşma sağlanması, dosyanın kalan kısmını da hızlandıran bir adımdır ve ilerleyen aşamalarda yeni bir anlaşmazlık çıkma ihtimalini azaltır. Sürecin başında hazırlanan kısa bir liste ya da tutanak, ilerleyen aylarda hem zaman hem masraf açısından uzun vadede fayda sağlar.