Anlaşmalı Boşanma Protokolünde Sık Yapılan Hatalar Nelerdir?

İki taraf haftalarca üzerinde anlaştıkları bir protokolü mahkemeye götürür, hakim tek bir maddeyi yetersiz bulur ve dosya bir sonraki duruşmaya kalır. Bu sahne, anlaşmalı boşanma sürecinde sanıldığından sık yaşanır, çünkü taraflar protokolü genellikle kendi aralarında konuşup yazıya döktükleri bir belge sanır. Oysa anlaşmalı boşanma protokolü, TMK m. 184 uyarınca hakimin üzerinde değişiklik yapma yetkisine sahip olduğu resmi bir metindir.

Hakim maddeleri taraf ve varsa çocuğun menfaatine aykırı bulursa değişiklik ister. Taraflar bu değişikliği kabul etmezse dava anlaşmalı sürecinden çıkabilir ve tahkikat aşaması yeniden başlar. Bu yüzden protokolü hazırlarken şablon bir metni doldurmak yerine kendi somut durumuna göre madde madde düşünmek, duruşmadaki sürprizleri büyük ölçüde azaltır. Aşağıdaki hatalar, protokol hazırlanırken tekrar tekrar karşılaşılan ve çoğu zaman fark edilmeden yapılan noktalardır.

Protokolde Hangi Maddeler Sıklıkla Eksik Kalır?

Protokolde en çok eksik kalan maddeler, tarafların üzerinde hiç konuşmadığı ya da kendiliğinden hallolacağını düşündüğü konulardır. Ziynet eşyası, ortak kredi borcu, evlilik süresince alınan araç ve karşılıklı vekaletnamelerin iptali gibi kalemler protokole hiç girmez, dava bittikten sonra ayrı bir uyuşmazlık olarak geri döner.

Bu eksiklik genellikle duruşma sırasında hakimin bir soru sormasıyla fark edilir ve protokol o anda düzeltilemeyeceği için dosya bir sonraki celseye kalır. Sık atlanan kalemler şu şekilde sıralanabilir.

• Ortak kredi kartı ve banka kredisi borcunun kim tarafından ödeneceği
• Evlilik süresince alınan aracın ve varsa plakanın kime kalacağı
• Taraflar arasında verilen vekaletnamelerin boşanmayla birlikte iptal edileceği
• Ortak abonelik ve fatura hesaplarının kimin üzerine kalacağı
• Nişan ya da düğünde takılan ziynet eşyasının iadesi

Bu liste dosyadan dosyaya değişir, ortak nokta tarafların küçük gördüğü bir konuyu protokole yazmaması ve konunun sonradan büyümesidir. Taraflar protokolü hazırlarken birbirine güvendiği için bu kalemleri yazmaya gerek duymaz, ama boşanma sonrasında aynı güven ilişkisi her zaman aynı biçimde sürmez ve yazılmayan konu tekrar gündeme gelir.

Nafaka Maddesi Neden Belirsiz Yazılır?

Protokolün nafaka maddesi genellikle “taraflar birbirinden nafaka istemeyecektir” gibi tek bir cümleyle geçiştirilir, oysa tedbir, yoksulluk ve iştirak nafakası ayrı haklardır ve her biri için ayrı bir irade beyanı gerekir. Hangi nafakadan feragat edildiği yazılmazsa, çocuk için istenecek iştirak nafakası bu belirsizlikten etkilenebilir.

Feragat maddesinde eksik kalan bir diğer nokta, feragatin kimin adına yapıldığıdır. Eşin kendisi adına yoksulluk nafakasından feragat etmesi, çocuk adına istenecek iştirak nafakasını hiçbir şekilde etkilemez, çünkü nafaka türlerinden her biri ayrı bir hakka dayanır. Protokolde bu ayrım yapılmazsa hakim maddeyi netleştirmesini talep edebilir.

İştirak nafakası öngörülüyorsa miktarın hangi tarihte, hangi hesaba ve hangi sıklıkla ödeneceği de ayrıca yazılmalıdır. “Aylık nafaka ödenecektir” cümlesi tek başına yeterli değildir, ödeme günü ve artış şerhi gibi ayrıntılar sonradan çıkabilecek anlaşmazlıkları önler. Ödemenin yıllar içinde enflasyon karşısında erimemesi için ÜFE ya da TÜFE oranında artırılacağına dair bir şerh eklenmesi de sık tercih edilen bir yöntemdir, bu şerh sonradan ayrı bir artırma davası açma ihtiyacını azaltır.

Mal Paylaşımı İfadesi Nasıl Muğlak Kalır?

Protokolün mal paylaşımı maddesinde en sık görülen hata, “taraflar mallarını paylaşmıştır” gibi tek cümlelik genel bir ifadeyle yetinmektir. Bu cümle hangi malın kime kaldığını, hangi bedelin ödeneceğini ya da bir bedel ödenip ödenmeyeceğini göstermez ve maddeyi fiilen içeriksiz bırakır. Taraflardan biri bu genel ifadeyi sonradan kendi lehine yorumlamaya çalışabilir.

Taşınmaz, araç, banka hesabı ve varsa şirket payı gibi her kalem ayrı ayrı yazılmalı, her biri için kime kaldığı ve varsa denkleştirme bedeli belirtilmelidir. Aşağıdaki örnekler aynı maddenin belirsiz ve net hallerini karşılaştırır.

Belirsiz ifade	Net ifade
Mallar paylaşılmıştır	Daire eşe kalır, eş diğer tarafa denkleştirme bedeli öder
Araç eşte kalacaktır	Belirtilen plakalı araç kadın eşe kalır, devir dava kesinleştikten sonra yapılır
Ziynet eşyası iade edilecektir	Düğünde takılan ziynet eşyası aynen iade edilir, mümkün değilse bedeli ödenir

Rakam yazılacaksa taraflar üzerinde anlaştığı gerçek tutar yazılmalıdır, çünkü mal paylaşımı maddesinde geçen her rakam icra takibinde doğrudan dayanak oluşturur ve sonradan itiraz konusu edilmesi zorlaşır.

Velayet ve Kişisel İlişki Detayı Neden Atlanır?

Protokolün velayet maddesi genellikle kimin velayet alacağı yazılıp kişisel ilişki takvimi boş bırakılan bir madde olarak kalır. Hangi hafta sonunun, hangi resmi tatilin ve yaz tatilinin kaç gününün kimde geçeceği belirtilmezse taraflar her seferinde yeniden anlaşmak zorunda kalır. Anlaşamadıkları noktada konu yeniden mahkemeye taşınabilir.

Kişisel ilişki takvimi ne kadar ayrıntılı yazılırsa, sonradan çıkabilecek anlaşmazlık ihtimali o kadar azalır. Teslim saati, teslim yeri ve tatil günlerinin başlangıç ile bitiş tarihleri protokolde açıkça yer almalıdır. “Baba çocuğu hafta sonları görecektir” cümlesi hangi gün, hangi saat aralığında ve nereden teslim alınacağı belirsiz kaldığı için pratikte işe yaramaz.

Çocuğun eğitimiyle ilgili kararların kim tarafından ve nasıl alınacağı da sık atlanan bir başka noktadır. Okul seçimi, sağlık kararları ya da yurt dışı seyahat izni gibi konularda velayet sahibi olmayan ebeveynin onayının gerekip gerekmediği netleştirilmezse bu konular sonradan ayrı bir uyuşmazlık haline gelebilir.

Ziynet Eşyası ve Ev Eşyası Protokolde Unutulur Mu?

Evet, düğünde takılan ziynet eşyası ve ortak konuttaki ev eşyası protokolde en sık unutulan kalemler arasındadır. Taraflar büyük mal varlığı kalemlerine odaklanınca küçük ama duygusal değeri yüksek eşyalar protokole hiç girmez. Bu eşyalar maddi değeri düşük görünse de taraflar arasında sonradan en çok tartışılan kalemler arasına girebilir.

Ziynet eşyasının aynen mi iade edileceği yoksa bedelinin mi ödeneceği ayrı ayrı belirtilmelidir, çünkü eşyanın kendisi elden çıkmışsa aynen iade zaten mümkün olmaz. Ev eşyasında ise hangi eşyanın kimde kaldığı, özellikle beyaz eşya ve mobilya gibi kalemler için, listelenmesi ileride “bu eşya bendeydi” tartışmasını önler.

Bu maddeler küçük görünse de icra aşamasında protokolün en çok başvurulan kısımlarından biri haline gelebilir, çünkü taraflar arasındaki güven ilişkisi bozulduğunda önce elde somut kanıtı olan madde işletilir. Eşyaların markası ya da ayarı yazılmasa bile en azından adedinin ve cinsinin belirtilmesi, taraflardan biri eşyanın kendisinde olmadığını iddia ettiğinde mahkemede en somut dayanağı oluşturur.

Ortak Konut ve Kredi Borcunu Kim Üstlenecek?

Ortak konut kira ise kimin kalacağı, kredili taşınmazsa kalan borcun kim tarafından ödeneceği ayrı bir madde olarak yazılmalıdır. Bu ayrım yapılmazsa taraflardan biri boşandıktan sonra da diğerinin kredi borcundan sorumlu tutulabilir. Taraflar bu riski çoğu zaman dava sırasında değil, ilk taksit ödeme tarihi geldiğinde fark eder.

Konut kredi ile alınmışsa taşınmazın kime kalacağı ile kredi borcunun kim tarafından ödeneceği aynı kişi olmak zorunda değildir. Taşınmaz bir eşte kalırken kredi iki tarafça ortak ödenmeye devam edilebilir, ama bu durumun protokolde açıkça yazılması gerekir. Aksi halde banka kaydındaki borçlu kim ise ödeme yükümlülüğü hukuken onda kalır ve diğer tarafın protokoldeki sözlü ya da yazılı anlaşması bankayı bağlamaz.

Kira ile oturulan bir ev söz konusuysa, kira sözleşmesinin kimin üzerine devredileceği ve depozito bedelinin nasıl paylaşılacağı da protokole eklenmesi gereken ayrıntılardır. Ev sahibine yapılacak bildirimin kim tarafından yapılacağı da protokolde belirtilirse, taşınma sürecinde ortaya çıkabilecek gecikmelerin önüne geçilebilir.

Çocuğun Eğitim ve Sağlık Giderleri Protokolde Nasıl Paylaştırılır?

İştirak nafakasının aylık tutarı belirlense de okul harcı, özel ders, ortodonti tedavisi gibi düzenli olmayan giderlerin nasıl paylaşılacağı çoğu protokolde yer almaz. Bu giderler ortaya çıktığında taraflar arasında yeni bir anlaşmazlık konusu haline gelebilir, çünkü aylık nafaka bu tür tek seferlik masrafları kapsamak üzere belirlenmemiştir.

Eğitim ve sağlık giderlerinin aylık nafakaya mı dahil olduğu yoksa ayrı mı değerlendirileceği protokolde netleştirilmelidir. Bazı protokoller bu giderleri belirli bir oranla, örneğin taraflar eşit paylaşacak biçimde düzenler, bazıları ise her giderin önceden karşı tarafa bildirilip onay alınmasını şart koşar. Onay şartı konulan protokollerde onayın hangi süre içinde ve hangi yolla verileceği de ayrıca yazılmazsa madde işlemez hale gelebilir.

Hangi yöntem seçilirse seçilsin, giderin belgeyle ispatlanması ve ödeme süresinin protokolde yazılması, ileride “bu masrafı neden ben karşılayayım” tartışmasının önüne geçer. Çocuğun büyümesiyle birlikte bu giderlerin artacağı da göz önünde bulundurularak madde esnek bırakılabilir.

İmzalanan Protokol Sonradan Değiştirilebilir Mi?

Duruşmadan önce taraflar üzerinde anlaşarak protokolü istedikleri kadar değiştirebilir. Duruşmada beyan verilip karar kesinleştikten sonra ise protokol tek taraflı olarak değiştirilemez, değişiklik için ayrı bir dava süreci gerekir. Bu ayrım pratikte pek çok tarafın gözden kaçırdığı bir noktadır, çünkü duruşma bitince sürecin tamamen kapandığı düşünülür.

Hakim duruşmada protokolü TMK m. 184 uyarınca inceler ve tarafların ya da çocuğun menfaatine aykırı bulduğu bir maddede değişiklik isteyebilir. Taraflar bu değişikliği kabul ederse boşanmaya karar verilir, kabul etmezse dava anlaşmalı sürecinden çıkıp çekişmeli sürece dönebilir. Bu nedenle duruşma öncesinde protokolün her maddesinin iki tarafça da gerçekten benimsendiğinden emin olunması gerekir.

Karar kesinleştikten sonra pişmanlık duyulan bir madde varsa, örneğin nafakadan feragat edilmişse, bu feragat kural olarak geri alınamaz. Yalnızca koşullarda öngörülemeyecek ölçüde bir değişiklik yaşanırsa yeni bir dava açılması gündeme gelebilir, ama bu istisnai bir yoldur ve protokolün baştan doğru ve eksiksiz yazılmasının yerini hiçbir zaman tutmaz.

Protokolü Mahkemeye Sunmadan Önce Son Kontrol Nasıl Yapılır?

Protokol mahkemeye sunulmadan önce her maddenin kimin ne yapacağını, ne zaman yapacağını ve hangi hesap ya da adrese yapacağını açıkça gösterip göstermediği tek tek kontrol edilmelidir. Genel ve yorumlanmaya açık her cümle, ileride ayrı bir uyuşmazlık ihtimali taşır ve bu ihtimal duruşma sırasında hakimin sorusuyla ortaya çıkabilir.

Kontrol sırasında her maddenin somut bir eylemle test edilmesi işe yarar. “Bu madde bir yıl sonra da aynı biçimde uygulanabilir mi” sorusu, cümlenin yeterince açık olup olmadığını gösterir. Rakam, tarih, hesap numarası ve teslim yeri gibi somut bilgiler eksikse madde yeniden yazılmalıdır. Bu kontrolü duruşmadan birkaç gün önce değil, protokol daha ilk taslak halindeyken yapmak, düzeltmeye yetecek zamanı baştan güvence altına alır.

İhtiyaç duyulan nafaka, velayet, kişisel ilişki, mal paylaşımı, ziynet eşyası ve ortak borç başlıklarının protokolün içinde ayrı ayrı yer aldığından emin olunması, anlaşmalı boşanma sürecinin tek duruşmada sonuçlanma ihtimalini uzun vadede artırır.